“I just didn’t do it” – De zaak Kijima (dag 1)

De volksjury staat voor een belangrijke proef. Op 10 januari 2012 begon in Saitama het proces tegen Kijima Kanae, een zevenendertigjarige vrouw die ervan beschuldigd wordt drie mannen te hebben vermoord. Kijima ontkent de beschuldigingen. De rechters zijn drie professionele- en zes lekenrechters. Dit proces wordt gezien als de vuurdoop van de in 2009 ingevoerde volksjury omdat de openbare zitting minstens 100 dagen zal duren en omdat de beschuldigde categoriek ontkent dat zij iets met de moorden te maken heeft. Bovendien is de kans groot dat de procureur de doodstraf zal eisen tegen de beschuldigde. Dit zal ongetwijfeld het debat aanwakkeren over de afschaffing van de doodstraf en de opportuniteit van de jury. In een land waar de veroordelingsgraad 99,9% is en waar tot nu toe de gemiddelde rechtszaak met volksjury maar drie volle dagen duurde, is het niet moeilijk in te beelden dat er in Japan veel aandacht wordt besteed aan de zaak. De krant Sankei Shinbun brengt dagelijks een gedetailleerd  relaas van de openbare zitting.

249 willekeurig gekozen burgers werden uitgenodigd als jurylid in het Kijima-proces. Hiervan hadden 191 een geldige reden om niet te moeten deelnemen.  Een geldige reden is bijvoorbeeld dat men gedurende de periode van de rechtszaak moeilijk afwezig kan blijven op de werkvloer (een reden die in België niet aanvaard wordt).  Welke kandidaat jurylid kan zonder problemen drie maanden verlof nemen? Is de volksjury in deze zaak een getrouwe weergave van een doorsnee van de maatschappij zoals de volksjury beweert te zijn?

De eerste dag van het proces begon met het onderzoek in de moord op Oide Yoshiyuki in augustus 2009. Kijima wordt ervan verdacht om haar eenenveertigjarige vriend slaappillen te hebben toegediend en hem daarna op de achterbank van een huurwagen te hebben geplaatst waarna zij een steenkoolbriket in de auto ontstak en zo Oide door koolstofmonoxide-vergiftiging een gewisse dood te laten sterven. De verdediging wil aantonen dat Oide zelfmoord heeft gepleegd.

De procureur geeft een blad aan de jury waarop een lijst staat met de stellingen die hij zal proberen te bewijzen. De procureur spoort de jury aan om in de loop van zijn argumentatie die argumenten die zij bewezen achten aan te vinken “zodat zij beter kunnen volgen.” De advocaat tekent hier bezwaar tegen omdat, zo stelt hij, schriftelijk aanvinken van de stellingen de jury zou kunnen beïnvloeden voor zij het pleidooi van de verdediging hebben gehoord. De rechter keurt het bezwaar af.

De procureur legt uit dat de verantwoordelijke agent voor identificatie van misdaden (鑑識系警官) eerst dacht aan zelfmoord maar vervolgens van mening veranderde “omdat er geen afscheidsbrief werd achtergelaten, de sleutels van de auto nergens te bespeuren waren en het lege doosje van de slaappillen niet in de auto lag.” Bovendien werden wel lucifers maar geen doosje teruggevonden en werd het lichaam op de achterbank teruggevonden terwijl een steenkoolbriket onder de bank aan de passagierszetel werd teruggevonden.

De verantwoordelijke agent voor identificatie van misdaden wordt als eerste opgeroepen als getuige. Hij heeft deze functie vijf jaren uitgeoefend en was verantwoordelijk voor het onderzoek in tussen 400 en 500 ‘verdachte overlijdens’ (変死体). De procureur ondervraagt deze getuige als eerste (anders dan de procedure in België verloopt de ondervraging van de getuigen niet door de voorzitter van de rechtbank maar rechtstreeks door de procureur en de advocaat). Het belangrijkste van de ondervraging door de procureur is dat de agent verklaart dat de belangrijkste basis van zijn oordeel dat het om moord ging was dat de sleutel nergens werd teruggevonden.  De advocaat vraagt in zijn ondervraging van de getuige wanneer de agent heeft opgemerkt dat er twee lucifers buiten de auto lagen. De agent antwoord dat hij dit pas later zag op de foto’s.  Een jurylid vraagt aan de agent hoe het mogelijk is dat er grondig naar de sleutel van de auto is gezocht en dat de lucifers pas werden opgemerkt op de foto’s.  De getuige antwoord dat wens om de sleutels te vinden zo groot was dat de lucifers over het hoofd werden gezien. De agent verklaart ook dat een andere belangrijke aanwijzing dat het om een moord gaat was dat meer dan 4 miljoen yen van de rekening van Oide werd afgehaald en dat de broer van het slachtoffer verklaarde dat dit hoogst ongewoon was.  De politie onderzocht ook de computer van het slachtoffer en kon geen spoor vinden van raadpleging van zelfmoordsites noch andere aanwijzingen dat hij overwoog om uit het leven te stappen.

Hiermee eindigt de eerste dag van het proces dat nog 99 dagen te gaan heeft.